കേരളത്തിൽ വീണ്ടും ഷിഗെല്ല രോഗബാധ സ്ഥിരീകരിച്ച പശ്ചാത്തലത്തിൽ പൊതുജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ആശങ്ക വർദ്ധിക്കുകയാണ്. കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ നാല് വയസ്സുകാരി ഈ രോഗബാധയെത്തുടർന്ന് മരണപ്പെട്ടതോടെ ആരോഗ്യവകുപ്പ് സംസ്ഥാനത്തുടനീളം നിരീക്ഷണവും പ്രതിരോധ പ്രവർത്തനങ്ങളും ശക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. നിലവിൽ മറ്റ് ചില കുട്ടികളിലും രോഗബാധ സ്ഥിരീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. മലിനമായ വെള്ളത്തിലൂടെയും ഭക്ഷണത്തിലൂടെയും അതിവേഗം പടരുന്ന ഈ രോഗം കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്. ശരിക്കും എന്താണ് ഷിഗെല്ല രോഗബാധ?  പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങളും പ്രതിരോധ മാർഗ്ഗങ്ങളും എന്തൊക്കെ? എങ്ങനെ നേരിടാം?

എന്താണ് ഷിഗെല്ല?
മനുഷ്യന്റെ ദഹനവ്യവസ്ഥയെ ബാധിക്കുന്ന ഒരു ബാക്ടീരിയ (Bacteria) ആണ് ഷിഗെല്ല. ഈ ബാക്ടീരിയ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ഉണ്ടാകുന്ന കുടൽ രോഗബാധയെ ശാസ്ത്രീയമായി ഷിഗെല്ലോസിസ് (Shigellosis) എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

ബാക്ടീരിയ, വൈറസ് അല്ല
മാധ്യമങ്ങളിലും സാധാരണ സംഭാഷണങ്ങളിലും പലപ്പോഴും ഇതിനെ ഷിഗെല്ല വൈറസ് എന്ന് തെറ്റായി വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ ശാസ്ത്രീയമായി ഷിഗെല്ല ഒരു വൈറസ് അല്ല, അതൊരു ബാക്ടീരിയ ആണ്. ഇവ തമ്മിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് വലിയ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ട്:

• കോശ ഘടന (Cell Structure): ബാക്ടീരിയ സ്വന്തമായി കൃത്യമായ കോശ ഘടനയുള്ള ഒരു സ്വതന്ത്ര ജീവിയാണ്. ഇതിന് സ്വന്തമായി കോശഭിത്തിയും ഡി.എൻ.എ (DNA) ഘടനയും ഉണ്ട്. എന്നാൽ വൈറസിന് സ്വന്തമായി കോശ ഘടനയില്ല. അത് കേവലം ഒരു പ്രോട്ടീൻ (Protein) പാളിക്കുള്ളിൽ പൊതിഞ്ഞ ജനിതക പദാർത്ഥം മാത്രമാണ്.

• വംശവർദ്ധനവ് (Reproduction): ഷിഗെല്ല ബാക്ടീരിയയ്ക്ക് മനുഷ്യ ശരീരത്തിന് പുറത്തും മലിനമായ വെള്ളത്തിലും ഭക്ഷണത്തിലും സ്വതന്ത്രമായി ജീവിക്കാനും പെരുകാനും സാധിക്കും. എന്നാൽ വൈറസിന് ശരീരത്തിന് പുറത്ത് സ്വയം പെരുകാൻ സാധിക്കില്ല. അതിന് ജീവനുള്ള ഒരു മനുഷ്യന്റെയോ മൃഗത്തിന്റെയോ കോശങ്ങൾ അത്യാവശ്യമാണ്.

• ചികിത്സ (Treatment): ഷിഗെല്ല ബാക്ടീരിയ മൂലമുണ്ടാകുന്ന കഠിനമായ രോഗബാധകളെ കൃത്യമായ ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ (Antibiotics) ഉപയോഗിച്ച് ചി കിത്സിക്കാൻ സാധിക്കും. എന്നാൽ വൈറസ് രോഗങ്ങൾക്കെതിരെ ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ ഒട്ടും ഫലപ്രദമല്ല.

ഈ വ്യത്യാസങ്ങൾ കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കുന്നത് കൃത്യമായ പ്രതിരോധ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും ശരിയായ ചികിത്സ ഉറപ്പാക്കുന്നതിനും പൊതുജനങ്ങളെ സഹായിക്കും.

എവിടെ നിന്ന് തുടങ്ങി?
1897ൽ ജാപ്പനീസ് ശാസ്ത്രജ്ഞനായ കിയോഷി ഷിഗ ആണ് ഈ ബാക്ടീരിയയെ ആദ്യമായി കണ്ടെത്തിയത്. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കണ്ടെത്തലിന് ശേഷമാണ് ഈ ബാക്ടീരിയയ്ക്ക് ഷിഗെല്ല എന്ന പേര് നൽകിയത്. ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ (WHO) ഔദ്യോഗിക കണക്കുകൾ പ്രകാരം ലോകത്താകെ പ്രതിവർഷം ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളെ ഈ രോഗം ബാധിക്കുന്നുണ്ട്. നിലവിൽ ആഗോളതലത്തിൽ മരുന്നുകളെ പ്രതിരോധിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ഷിഗെല്ല ബാക്ടീരിയയുടെ വ്യാപനം വർദ്ധിക്കുന്നതായി അന്താരാഷ്ട്ര ആരോഗ്യ സംഘടനകൾ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു.

എങ്ങനെയാണ് രോഗം പകരുന്നത്?
മലിന ജലത്തിലൂടെയാണ് (Faecal-oral route) ഷിഗെല്ല ബാക്ടീരിയ പ്രധാനമായും മനുഷ്യരിലേക്ക് പകരുന്നത്. രോഗബാധിതനായ ഒരു വ്യക്തിയുടെ മലത്തിൽ വലിയ അളവിൽ ഈ ബാക്ടീരിയ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. പ്രധാനമായും താഴെ പറയുന്ന മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയാണ് രോഗം പടരുന്നത്:

• ബാക്ടീരിയ കലർന്ന് മലിനമായ വെള്ളം കുടിക്കുന്നതിലൂടെ രോഗം പകരാം.

• ശുദ്ധമല്ലാത്ത വെള്ളം ഉപയോഗിച്ച് പാകം ചെയ്ത ആഹാരം കഴിക്കുന്നത് വഴി രോഗം വരാം.

• രോഗിയുടെ മലവുമായി ഏതെങ്കിലും രീതിയിൽ സമ്പർക്കത്തിൽ വന്ന കൈകൾ വൃത്തിയായി കഴുകാതെ ആഹാരം കഴിച്ചാൽ ബാക്ടീരിയ ശരീരത്തിൽ എത്തും.

• ഈച്ചകൾ വഴിയും മലിനമായ സാഹചര്യങ്ങൾ വഴിയും രോഗം പകരാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.

രോഗബാധ എങ്ങനെ തിരിച്ചറിയാം?
തുടർച്ചയായ വയറിളക്കവും പനിയും ഉണ്ടെങ്കിൽ സ്വയം ചികിത്സ പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കണം. രോഗിയെ എത്രയും വേഗം ഡോക്ടറുടെ അടുത്ത് എത്തിക്കേണ്ടതാണ്. രോഗിയുടെ മലം ലാബിൽ കൃത്യമായി പരിശോധിക്കുന്നത് (Stool test) വഴി ഷിഗെല്ല ബാക്ടീരിയയുടെ സാന്നിധ്യം തിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കും.

ആർക്കൊക്കെയാണ് കൂടുതൽ അപകടസാധ്യത?
എല്ലാ പ്രായത്തിലുള്ളവരെയും രോഗം ബാധിക്കാമെങ്കിലും ചില പ്രത്യേക വിഭാഗങ്ങൾക്ക് അപകടസാധ്യത കൂടുതലാണ്. അഞ്ച് വയസ്സിന് താഴെയുള്ള കുട്ടികൾക്കാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ അപകട സാധ്യതയുള്ളത്. കുട്ടികളുടെ പ്രതിരോധ ശേഷി കുറവായതിനാലും കൈകൾ വൃത്തിയായി സൂക്ഷിക്കുന്നതിൽ അവർ വരുത്തുന്ന വീഴ്ചകൾ കാരണവും രോഗം വേഗത്തിൽ ബാധിക്കാം. പ്രായമായവർ, പ്രതിരോധ ശേഷി കുറഞ്ഞ മറ്റ് രോഗങ്ങളുള്ളവർ, പോഷകാഹാരക്കുറവ് ഉള്ളവർ എന്നിവർക്കും രോഗബാധ ഗുരുതരമാകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.

പ്രധാന രോഗലക്ഷണങ്ങൾ
ബാക്ടീരിയ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ഒന്ന് മുതൽ നാല് ദിവസത്തിനകം രോഗലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകടമാകും. പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

• വിട്ടുമാറാത്ത കഠിനമായ വയറിളക്കം. മലത്തോടൊപ്പം രക്തവും കഫവും (Mucus) പുറത്തു പോവുക എന്നത് ഈ രോഗത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷണമാണ്.

• കടുത്ത പനി 

• കഠിനമായ വയറുവേദനയും വയറുരുക്കവും

• തുടർച്ചയായ ഛർദ്ദിയും ശരീര ക്ഷീണവും

• മലവിസർജ്ജനം കഴിഞ്ഞാലും വീണ്ടും വിസർജിക്കാൻ തോന്നുന്ന അവസ്ഥ (Tenesmus)

ചികിത്സയും പ്രതിവിധിയും
വയറിളക്കം മൂലം ശരീരത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന കടുത്ത നിർജ്ജലീകരണം (Dehydration) തടയുക എന്നതാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചികിത്സ. ഒ.ആർ.എസ് (ORS) ലായനി, തിളപ്പിച്ചാറ്റിയ വെള്ളം എന്നിവ ധാരാളമായി കുടിക്കാൻ നൽകണം. രോഗബാധ കഠിനമാണെങ്കിൽ ഡോക്ടറുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ (Antibiotics) ഉപയോഗിച്ചുള്ള ചികിത്സ ആവശ്യമായി വരും. ഡോക്ടറുടെ നിർദ്ദേശമില്ലാതെ വയറിളക്കം നിർത്താനുള്ള മരുന്നുകൾ കഴിക്കരുത്. അത് രോഗാവസ്ഥ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാക്കും.

പ്രതിരോധ മാർഗ്ഗങ്ങളും മുൻകരുതലുകളും
വ്യക്തിശുചിത്വവും പരിസരശുചിത്വവും പാലിക്കുന്ന വഴി ഷിഗെല്ല രോഗബാധ പൂർണ്ണമായും തടയാൻ സാധിക്കും. പ്രധാന മുൻകരുതലുകൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

• ആഹാരം കഴിക്കുന്നതിന് മുൻപും മലവിസർജ്ജനത്തിന് ശേഷവും കൈകൾ സോപ്പും വെള്ളവും ഉപയോഗിച്ച് നന്നായി കഴുകുക.

• തിളപ്പിച്ചാറ്റിയ വെള്ളം മാത്രം കുടിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുക.

• കിണറുകളിലെയും മറ്റ് കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സുകളിലെയും വെള്ളം കൃത്യമായ അളവിൽ ക്ലോറിനേഷൻ (Chlorination) നടത്തി ശുദ്ധീകരിക്കുക.

• പഴകിയതും തുറന്നുവെച്ചതുമായ ഭക്ഷണപദാർത്ഥങ്ങൾ കഴിക്കരുത്. ഭക്ഷണസാധനങ്ങൾ എപ്പോഴും മൂടിവെക്കുക.

• രോഗലക്ഷണങ്ങൾ ഉള്ളവർ അടുക്കള ജോലികളിൽ നിന്നും ആഹാരം പാകം ചെയ്യുന്നതിൽ നിന്നും പൂർണ്ണമായി വിട്ടുനിൽക്കണം.

ഇന്ത്യയിലെയും കേരളത്തിലെയും സാഹചര്യം
ഇന്ത്യയിൽ വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ പലപ്പോഴായി ഷിഗെല്ല രോഗബാധ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാറുണ്ട്. കേരളത്തിൽ ഇതുവരെ 126 ഷിഗെല്ല കേസുകൾ ഔദ്യോഗികമായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ തലാക്കുളത്തൂർ സ്വദേശിയായ നിള എന്ന നാല് വയസ്സുകാരി ഈ രോഗം ബാധിച്ച് മരണപ്പെട്ടിരുന്നു. മൂന്ന് കുട്ടികൾക്കാണ് അന്ന് അവിടെ രോഗബാധ സ്ഥിരീകരിച്ചത്. ഇതിൽ പത്ത് വയസ്സുകാരനായ കുട്ടി രോഗമുക്തി നേടി ആശുപത്രി വിട്ടു. രണ്ട് വയസ്സുകാരനായ കുട്ടിയുടെ ആരോഗ്യനില തൃപ്തികരമായി തുടർന്നു. മുൻപ് പത്തനംതിട്ട, ആലപ്പുഴ എന്നീ ജില്ലകളിലും രോഗബാധ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. 

നിലവിൽ വയനാട് ജില്ലയിൽ ഒട്ടേറെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് സമാനമായ രോഗലക്ഷണങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തതിനെ തുടർന്ന് ആരോഗ്യ വകുപ്പ് അതീവ ജാഗ്രതയിലാണ്. വയനാട്ടിലെ ഒരു സ്കൂളിലെ രണ്ട് വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് നിലവിൽ ഷിഗെല്ലോസിസ് സ്ഥിരീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. നാലര വയസ്സുള്ള ആൺകുട്ടിക്കും അഞ്ച് വയസ്സുള്ള പെൺകുട്ടിക്കുമാണ് രോഗം സ്ഥിരീകരിച്ചത്. ഇതേ തുടർന്ന് കോഴിക്കോട് മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ നിന്നുള്ള പ്രത്യേക മെഡിക്കൽ സംഘത്തെ വയനാട്ടിലേക്ക് നിയോഗിച്ചതായി ആരോഗ്യ മന്ത്രി കെ.മുരളീധരൻ അറിയിച്ചു.

ആരോഗ്യ വകുപ്പിന്റെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം 339 ആളുകളിൽ രോഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ലക്ഷണങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ 21 പേർ സുൽത്താൻ ബത്തേരി താലൂക്ക് ആസ്ഥാന ആശുപത്രിയിലും, 38 പേർ സ്വകാര്യ ആശുപത്രികളിലും ചികിത്സയിലാണ്. ആരുടെയും നില ഗുരുതരമല്ലെന്നും സാഹചര്യം പൂർണ്ണമായും നിയന്ത്രണവിധേയമാണെന്നും ആരോഗ്യ മന്ത്രി വ്യക്തമാക്കി.

ശുചിത്വ പാലനത്തിൽ വരുന്ന വീഴ്ചകളാണ് കേരളത്തിൽ ഈ രോഗം പടരാൻ പ്രധാന കാരണം. അതിനാൽ ആരോഗ്യ വകുപ്പിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കർശനമായ മുൻകരുതലുകൾ എപ്പോഴും സ്വീകരിക്കേണ്ടതാണ്. രോഗലക്ഷണങ്ങൾ കണ്ടാലുടൻ സ്വയംചികിത്സ ഒഴിവാക്കി കൃത്യമായ വൈദ്യസഹായം തേടുകയും ആരോഗ്യവകുപ്പിന്റെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ കർശനമായി പാലിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടതാണ്. 

വ്യക്തിശുചിത്വവും പരിസരശുചിത്വവും പാലിക്കുന്നതിലൂടെ പൂർണ്ണമായും തടയാവുന്ന ഒന്നാണ് ഷിഗെല്ല ബാക്ടീരിയ രോഗബാധ. രോഗലക്ഷണങ്ങൾ കണ്ടാലുടൻ സ്വയംചികിത്സ ഒഴിവാക്കി കൃത്യമായ വൈദ്യസഹായം തേടുകയും ആരോഗ്യവകുപ്പിന്റെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ കർശനമായി പാലിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടതാണ്.